NHIỆT LIỆT KÍNH CHÀO THẦY CÔ VỀ DỰ GIỜ THĂM LỚP
NĂM HỌC : 2015 - 2016
GIÁO VIÊN: NGUYỄN THỊ LÊ
Ngày dạy:23/2/2016
KIỂM TRA BÀI CŨ
? Trình bày đặc điểm hình thức và chức năng của
câu trần thuật?
Đặt một câu trần thuật và cho biết câu trần thuật
đó dùng để làm gì?
Ngày dạy:23/2/2016

Tiết 91: Tiếng Việt
CÂU PHỦ ĐỊNH
Ví dụ 1/ SGK 52

b) Nam đi Huế.
c) Nam đi Huế.
d) Nam đi Huế.
không
chẳng
chưa
a) Nam đi Huế.
I/ Đặc điểm hình thức và chức năng:
1/ Đặc điểm hình thức:
Ví dụ 1/ SGK 52

b) Nam đi Huế.
c) Nam đi Huế.
d) Nam đi Huế.
không
chẳng
chưa
Thông báo có sự việc đi Huế.
Thông báo không
có sự việc đi Huế.

a) Nam đi Huế.
Khẳng định.

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P HUY?N
Câu b,c,d là câu phủ định
1/ Đặc điểm hình thức:
Câu phủ định là câu có những từ ngữ phủ định như: không, chẳng, chả, chưa, không phải(là), chẳng phải(là), đâu có phải(là), đâu(có),…
Ví vụ:
Bạn ấy không giải được bài toán này.
Nam đi Huế không phải bằng tàu.
Nam không phải là em tôi.
Nam làm việc đó không sai.
1
2
3
Ví dụ
Không có quan hệ
Không có tính chất
Không có sự vật

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P HUY?N
2/ Chức năng:
CÂU PHỦ ĐỊNH MIÊU TẢ:
(Thông
báo không
có)
Sự việc
Sự vật
Quan hệ
Tính chất
Nam đi Huế không phải bằng tàu.
Nam không phải là em tôi.
Nam làm việc đó không sai.
Nam không đi Huế.
Nam đi Huế không phải bằng tàu.
Nam không phải là em tôi.
Nam làm việc đó không sai.
1
2
3

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P huy?n
HÌNH ẢNH NĂM THẦY BÓI XEM VOI

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P HUY?N
Thầy sờ vòi bảo:
-Tưởng con voi như thế nào, hóa ra nó
sun sun như con đỉa .
Thầy sờ ngà bảo:
nó chần chẫn như cái đòn càn.
Thầy sờ tai bảo:
Nó bè bè như cái quạt thóc.
( Thầy bói xem voi)
Ví dụ 2/ SGK 52
-Không phải,
-Đâu có!

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P HUY?N
Câu phủ định dùng để:
- Thông báo, xác nhận không có sự việc, tính chất, quan hệ nào đó (câu phủ định miêu tả).
- Phản bác một ý kiến, một nhận định (câu phủ định bác bỏ).

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P HUY?N
2/ Chức năng:
Em hãy cho biết câu phủ định sau đây là câu phủ định miêu tả hay bác bỏ?

Bạn ấy không giỏi toán.
? Luu ý: 1. Để phân biệt chức năng câu phủ định, ta cần phải căn cứ vào tình huống giao tiếp v� ng? c?nh trong cõu van.

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P HUY?N
Câu phủ định miêu tả
Câu phủ định bác bỏ
Xem xét câu sau:
Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải là không có ý nghĩa.
* Phủ định + phủ định = Ý nghĩa khẳng định
Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song có ý nghĩa.
* Lưu ý:
2. Câu phủ định vẫn có thể dùng để biểu thị ý nghĩa khẳng định:
- không phải là không = có ( khẳng định)
- không ai không = ai cũng (khẳng định)
- ai chẳng = ai cũng (khẳng định)
II/ Luyện tập:
1.Trong các câu sau đây câu nào là câu phủ định bác bỏ? Vì sao?
Tất cả quan chức nhà nước vào buổi sáng ngày khai trường đều chia nhau đến dự lễ khai giảng ở khắp các trường học lớn nhỏ. Bằng hành động đó, họ muốn cam kết rằng, không có ưu tiên nào lớn hơn ưu tiên giáo dục thế hệ trẻ cho tương lai. ( Theo Lí Lan, Cổng trường mở ra)
Tôi an ủi Lão:
Vả lại ai nuôi chó mà chả bán hay giết thịt! Ta giết nó chính là ta
hóa kiếp cho nó đấy, hóa kiếp để cho nó làm kiếp khác.




- Cụ cứ tưởng thế đấy chứ nó chả hiểu gì đâu!
Không, chúng con không đói nữa đâu.
Hai đứa ăn hết ngần
kia củ khoai thì no mòng bụng ra rồi còn đói gì nữa.
Phản bác lại suy nghĩ của Lão Hạc.
Phản bác lại điều mà Cái Tí cho là mẹ nó đang nghĩ: mấy đứa con đang đói.
b.
c.
( Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
3. Xét câu văn sau và trả lời câu hỏi.
Choắt không dậy được nữa, nằm thoi thóp.
( Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
Nếu Tô Hoài thay từ phủ định không bằng chưa thì nhà văn phải viết lại câu văn này như thế nào? Nghĩa của câu có thay đổi không? Câu nào phù hợp với câu chuyện hơn, vì sao?
ý nghĩa của câu thay đổi.

Choắt chưa dậy được, nằm thoi thóp.
Câu văn của Tô Hoài thích hợp với mạch của câu chuyện.

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P huy?n
Bài tập 4: Các câu sau có phải là câu phủ định không? Những câu này dùng để làm gì? Đặt câu có ý nghĩa tương đương?
a/ Đẹp gì mà đẹp!

b/ Làm gì có chuyện đó!
c/ Bài thơ này mà hay à?
d/ Cụ tưởng tôi sung sướng hơn chăng?
Không đẹp tí nào!
Không thể có chuyện đó được!
Bài thơ này chẳng hay chút nào!
Tôi đâu có sung sướng gì!
Không phải câu phủ định- nhưng dùng để biểu thị ý nghĩa phủ định

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P huy?n
Ngày dạy:21/02/2014
Bài 5: Đọc đoạn trích sau và cho biết : có thể thay quên bằng không, chưa bằng chẳng
được không? Vì sao?
( 1) Ta thường tới bữa quên ăn, nữa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù. (2) Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng.
( Trần Quốc Tuấn, Hịch tướng sĩ )
Trả lời:
Trong đoạn trích không thể thay quên bằng không, chưa bằng chẳng được. Bởi rằng sắc thái ý nghĩa của hai từ này khác nhau. Quên ở đây có nghĩa là “không nghĩ đến, không để tâm đến”. Phải dùng từ này mới thể hiện được chính xác ý của người viết: Căm thù giặc và tìm cách trả thù đến mức không để tâm đến việc ăn uống hàng ngày.
Chưa thể khác chẳng thể. Chưa thể: tức là tại thời điểm đó chưa làm được việc đó, nhưng sau thời điểm đó thì có thể được. Nhưng chẳng thể thì mãi mãi không làm được. Qua đó câu văn của Trần Quốc Tuấn không chỉ thể hiện sự căm thù giặc mà còn bộc lộ niềm tin vào khát vọng được diệt giặc.

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P huy?n
Lưu ý: Trong thực tế nói và viết :
- Câu phủ định vẫn có thể mang ý nghĩa khẳng định
Có những câu không phải là câu phủ định nhưng
cũng có thể mang ý nghĩa phủ định.
Bài tập bổ sung:

* Nhận xét các câu sau có phải là câu phủ định không? Ý nghĩa biểu thị của nó là gì?
a/ Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.
b/ Ở nơi đây vui gì mà vui!
c/ Sống trên đời ai chẳng có những niềm riêng.

* Đặt một câu phủ định và gạch chân
dưới từ ngữ phủ định.
Tìm câu phủ định và nêu đặc điểm hình thức, chức năng của nó trong đoạn trích sau:
Đêm xa nước đầu tiên, ai nỡ ngủ
Sóng vỗ dưới thân tàu đâu phải sóng quê hương
Trời từ đây chẳng xanh màu xứ sở
Xa nước rồi, càng hiểu nước đau thương.
( Chế Lan Viên, Người đi tìm hình của nước)
DẶN DÒ
 Hoàn thiện các bài tập từ 1- 6 SGK/54 vào vở.
 Chuẩn bị bài mới tiết 92 (Chương trình địa phương phần tập làm văn): Điều tra tìm hiểu, nghiên cứu về một di tích, thắng cảnh ở địa phương em. Viết một bài văn thuyết minh về di tích, thắng cảnh đó.

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P huy?n

Tìm và phân loại câu phủ định trong các văn bản được học.
TRÂN TRỌNG KÍNH CHÀO
Xem xét những câu sau:
1.“Trẫm rất đau xót về việc đó, thể dời đổi.”
không
không
Phủ định
Phủ định
+
=
Ýnghĩa khẳng định.
Trẫm rất đau xót về việc đó, nên phải dời đổi.
2.Câu chuyện ấy biết .
ai
chẳng
Phủ định
Từ nghi vấn
+
=
ý nghĩa khẳng định.
(Chiếu dời đô,Lí Công Uẩn)
Câu chuyện ấy ai cũng biết.

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P HUY?N
*Bài tập 2.
Cả 3 câu trên đều là câu phủ định. Nhưng ý nghĩa của 3 câu đều là khẳng định.
*Bài tập 2.
Cả 3 câu trên đều là câu phủ định. Nhưng ý nghĩa của 3 câu đều là khẳng định.
* So sánh: Các câu trong bài tập 2 với các câu ta vừa đặt.

a/ Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải là không có ý nghĩa.
( Hoài Thanh, Ý nghĩa văn chương )
- Câu có ý nghĩa tương đương: Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song có ý nghĩa.
b/ Tháng tám, hồng ngọc đỏ, hồng hạc vàng, không ai không từng ăn trong tết Trung thu, ăn nó như ăn cả mùa thu vào lòng vào dạ. (Băng Sơn, Quả thơm)
- Câu có ý nghĩa tương đương: Tháng tám, hồng ngọc đỏ, hồng hạc vàng ai cũng từng ăn trong tết Trung thu, ăn nó như ăn cả mùa thu vào lòng vào dạ.




H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P HUY?N
c/ Từng qua thời thơ ấu ở Hà Nội, ai chẳng có một lần nghển cổ nhìn lên tán lá cao vút mà ngắm nghía một cách ước ao chùm sấu non xanh hay thích thú chia nhau nhấm nháp món sấu dầm bán trước cổng trường. ( Tạ Việt Anh, Cây sấu Hà Nội )
- Câu có ý nghĩa tương đương: Từng qua thời thơ ấu ở Hà Nội, ai cũng có một lần nghển cổ nhìn lên tán lá cao vút mà ngắm nghía một cách ước ao chùm sấu non xanh hay thích thú chia nhau nhấm nháp món sấu dầm bán trước cổng trường.
=> Những câu trong bài tập 2 ý nghĩa khẳng định được nhấn mạnh hơn những câu ta vừa đặt.

Lưu ý: Câu phủ định vẫn có thể dùng để biểu thị ý nghĩa khẳng định.

H?I THI
GI�O VIấN D?Y GI?I
C?P UY?N